Otvorena izložba „Ranko Radović. Sutjeska“

Povodom 90 godina od rođenja arhitekte Ranka Radovića, na Arhitektonsko-građevinsko-geodetskom fakultetu Univerziteta u Banjoj Luci otvorena je izložba „Ranko Radović. Sutjeska“, autorke dr Maje Đilas. Izložbom je započela istoimena manifestacija posvećena jednom od najznačajnijih arhitekata i profesora bivše Jugoslavije i regiona.

Izložba donosi integralni prikaz Spomen-kuće Bitke na Sutjesci na Tjentištu, jednog od najznačajnijih izvedenih djela Ranka Radovića i prepoznatljivih ostvarenja spomeničke arhitekture Jugoslavije druge polovine 20. vijeka.

Na otvaranju izložbe obratio se prof. dr Saša Čvoro, dekan AGGF-a, koji je događaj postavio u širi kontekst obilježavanja 30 godina Arhitektonsko-građevinsko-geodetskog fakulteta i programa kojim Fakultet tokom jubilarne godine otvara prostor za razgovor o arhitekturi, graditeljstvu i nasljeđu.

Prof. dr Nevena Novaković, ispred Organizacionog odbora manifestacije i DOCOMOMO BiH, podsjetila je na ličnost i stvaralaštvo profesora i arhitekte Ranka Radovića, kao i na njegov značaj za arhitektonsku kulturu i obrazovanje.

Ispred Istraživačkog centra za prostor, prof. dr Igor Kuvač govorio je o Spomen-kući Bitke na Sutjesci, njenim arhitektonskim i prostornim vrijednostima i neraskidivoj vezi sa širim memorijalnim i prirodnim pejzažom Tjentišta i Sutjeske.

U snimljenom obraćanju, autorka izložbe dr Maja Đilas predstavila je istraživanje i koncept izložbe, uvodeći publiku u izložbeni prostor i predstavljenu građu.

Dva čitanja Sutjeske

Multimedijalna izložba koncipirana je kroz dva nivoa posmatranja i interpretacije. U prvom, Sutjeska se pojavljuje kao arhitektura koja neprestano prelazi iz jednog oblika u drugi, pri čemu svaka transformacija istovremeno nešto čuva i nešto mijenja. Spomen-kuća se tako čita kroz iskustvo, trag, rekonstrukciju i sjećanje.

Drugi nivo izlazi iz prostora same Spomen-kuće i ulazi u područje dokumenta, recepcije i arhiva, pokazujući kako se istorija jedne arhitekture gradi i kroz načine na koje je ona dokumentovana, tumačena i sačuvana.

Od nastanka Spomen-kuće do savremenih čitanja

Spomen-kuća na Tjentištu nastajala je tokom gotovo jedne decenije: projektovana je između 1964. i 1968. godine, građena od 1969. do 1972, dok je oslikavanje njene unutrašnjosti trajalo do 1974. godine. Radović je na Memorijalnom kompleksu Dolina heroja sarađivao sa vajarom Miodragom Živkovićem, dok je likovno rješenje u Spomen-kući povjereno slikaru Krsti Hegedušiću. Arhitektura, skulptura, slikarstvo, istorijski narativ i prirodni pejzaž Nacionalnog parka „Sutjeska“ na taj način postaju dio jedinstvene prostorne i umjetničke cjeline.

Izložba dr Maje Đilas prati nastajanje i kasniji život ovog djela kroz 74 dokumenta iz perioda od 1961. do 2011. godine – od prvih razmatranja uređenja Tjentišta, preko planova, maketa, projektne dokumentacije i fotografija gradnje, do stručnih tekstova, istorijskih fotografija, recepcije djela i dokumentacije o njegovoj sanaciji.

Predstavljena građa potiče iz brojnih institucija, arhiva i privatnih zbirki u Bosni i Hercegovini, Srbiji, Hrvatskoj i Sloveniji, među kojima su Arhiv Bosne i Hercegovine, Muzej Jugoslavije, Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije, Nacionalni park „Sutjeska“, Spomen-zbirka profesora arhitekte Ranka Radovića u Novom Sadu, Filmske novosti i Arhivski fond fotografkinje Goranke Matić. Dio filmske i fotografske građe ovom prilikom se prvi put predstavlja javnosti.

Izložba prati i recepciju Spomen-kuće u jugoslovenskoj i međunarodnoj arhitektonskoj kulturi – od predstavljanja projekta u francuskom časopisu L'Architecture d'Aujourd'hui 1966/67. godine i kasnijeg uključivanja Radovićevog djela u klasifikacije arhitekture 20. vijeka Čarlsa Dženksa, do autorske izložbe „Arhitektura kao likovni jezik“ u Beogradu 1981. i izložbe „Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia, 1948–1980“ u njujorškom Muzeju moderne umjetnosti (MoMA) 2018. godine.

Program se nastavlja tokom septembra

Izložbom je započela manifestacija „Ranko Radović. Sutjeska“, koju Arhitektonsko-građevinsko-geodetski fakultet Univerziteta u Banjoj Luci, Istraživački centar za prostor i DOCOMOMO BiH organizuju u okviru obilježavanja 30 godina AGGF-a.

Program se nastavlja 15. septembra panel-diskusijom „Rekonstrukcija budućnosti“, posvećenom vrijednostima, stanju i budućnosti Sutjeske iz perspektiva arhitekture, zaštite nasljeđa, ekologije i prirodnih nauka, dok je za 29. septembar planiran razgovor o knjizi „Ranko Radović Autobiografija“.

Izložba „Ranko Radović. Sutjeska“ postavljena je u Ateljeu 3.07 Arhitektonsko-građevinsko-geodetskog fakulteta i otvorena je za posjetioce do 30. septembra 2026. godine.

Partneri manifestacije su Spomen-zbirka profesora arhitekte Ranka Radovića iz Novog Sada i Fondacija „Ranko Radović“ iz Danilovgrada.